सागरप्रेमी सैतवडे: दर्यावर्दींच्या अथांग पराक्रमाचा हरवलेला सुवर्णवारसा

ऐतिहासिक माहितीपटाच्या शोधासाठी घुमटकर ग्रुप सरसावला

रत्नागिरी :(विशेष प्रतिनिधी):
निळाशार अथांग सागर, लाटांशी दोन हात करण्याचे धाडस आणि अंगात भिणलेली दर्यावर्दी वृत्ती… रत्नागिरी जिल्ह्यातील सैतवडे या समृद्ध आणि गौरवशाली गावाची हीच खरी ओळख! अनेक पिढ्यांपासून येथील शेकडो युवकांनी ‘सीमन’ (Merchant Navy Seaman) म्हणून व्यापारी जहाजांवर सेवा बजावत केवळ स्वतःचे भविष्य घडवले नाही, तर आपल्या कष्टाच्या, जिद्दीच्या आणि प्रामाणिकपणाच्या जोरावर देश-विदेशात सैतवडे गावाचा डंका वाजवला आहे. या सागरी वारशाची साक्ष देणारा आणि महाराष्ट्र शासनाने तयार केलेला “सागरप्रेमी सैतवडे” हा ऐतिहासिक माहितीपट (Documentary) मात्र आज काळाच्या पडद्याआड गेला आहे. हा अनमोल सुवर्ण ठेवा पुन्हा एकदा प्रकाशात आणण्यासाठी आणि नव्या पिढीसमोर सादर करण्यासाठी गावातील ‘घुमटकर ग्रुप’ने पुढाकार घेतला असून या मोहिमेला मोठा पाठिंबा मिळत आहे.
कोकणातील इतर गावांपेक्षा सैतवडेचे वैशिष्ट्य म्हणजे येथील प्रत्येक घरातून किमान एक तरी व्यक्ती समुद्रावर, जहाजावर कार्यरत राहिलेली आहे. प्रतिकूल परिस्थितीशी लढा देत, महिनोनमहिने मायभूमीपासून आणि कुटुंबापासून दूर राहून अथांग महासागरात जहाजे हाकणाऱ्या या दर्यावर्दींचा इतिहास अत्यंत देदीप्यमान आहे. येथील युवकांनी व्यापारी जहाजांवर बजावलेली सेवा ही केवळ नोकरी नसून तो या गावाचा एक अभिमानास्पद सांस्कृतिक वारसा बनला आहे.
याच अपूर्व आणि समृद्ध सागरी परंपरेची दखल घेऊन अनेक वर्षांपूर्वी महाराष्ट्र शासनाच्या माहिती व जनसंपर्क विभागाकडून “सागरप्रेमी सैतवडे” या नावाने एका विशेष लघु माहितीपटाची (Documentary Film) निर्मिती करण्यात आली होती. या माहितीपटात सैतवडे गावाचा निसर्ग, येथील ग्रामस्थांचे समुद्राशी असलेले अतुट नाते, सीमन बांधवांचे खडतर जीवन आणि त्यांनी जहाजांवर बजावलेले अतुलनीय योगदान या सर्वांचे उत्कृष्ट चित्रण करण्यात आले होते. हा माहितीपट नेमक्या कोणत्या वर्षी प्रदर्शित झाला, याची कोणतीही अधिकृत शासकीय नोंद सध्या सहजासहजी उपलब्ध नसली, तरी त्या काळातील अनेक ज्येष्ठ ग्रामस्थांनी हा माहितीपट प्रत्यक्ष पाहिल्याच्या आठवणी आजही ताज्या आहेत.
मात्र, जसजसा काळ पुढे गेला, तसतशी या माहितीपटाची प्रत शासकीय दफ्तरी आणि सार्वजनिक पटलावरून गायब झाली. आजच्या अत्याधुनिक युगात सैतवडेची ही नवी तरुण पिढी सागरी क्षेत्रात मोठी गरुडझेप घेत असताना, आपल्याच गावावर बनलेला हा ऐतिहासिक माहितीपट त्यांना पाहायला मिळत नाही, ही अत्यंत खेदाची बाब बनली आहे. या माहितीपटाचा शोध घेण्यासाठी शासन स्तरावर, माहिती व जनसंपर्क संचालनालय तसेच विविध शासकीय संग्रहालयांमध्ये चौकशी करण्यात येत. परंतु, अद्याप तरी यासंदर्भात कोणतीही ठोस माहिती किंवा रेकॉर्ड हाती आलेला नाही.
आपल्या पूर्वजांचा हा पराक्रम आणि गावाचा गौरवशाली इतिहास नव्या पिढीला प्रेरणा देत राहावा, यासाठी ‘घुमटकर ग्रुप’ने या हरवलेल्या दस्तऐवजाचा शोध घेण्याचा विडा उचलला आहे. हा केवळ एक माहितीपट नसून सैतवडेकरांच्या अस्मितेचा आणि संघर्षाचा जिवंत पुरावा आहे. त्यामुळे हा ऐतिहासिक ठेवा पुन्हा मिळवून तो सर्वांसमोर आणण्यासाठी घुमटकर ग्रुप सातत्याने पाठपुरावा करत आहे.
या मोहिमेच्या माध्यमातून घुमटकर ग्रुपने संपूर्ण कोकणवासीय आणि विशेषतः सैतवडेकरांना एक आव्हानात्मक पण आत्मीयतेचे आवाहन केले आहे. ज्या कोणाकडे, कोणत्याही जुन्या संग्रहात, शासकीय किंवा खाजगी दस्तऐवजांमध्ये या माहितीपटाची व्हिडिओ प्रत, ऑडिओ सीडी, दुर्मिळ छायाचित्रे अथवा या माहितीपटाशी संबंधित काहीही माहिती उपलब्ध असेल, त्यांनी कृपया पुढे येऊन सहकार्य करावे. तुमच्याकडील छोटीशी माहितीसुद्धा या ऐतिहासिक माहितीपटाचा शोध घेण्यासाठी अत्यंत मोलाची ठरू शकते.
सागर हा ज्यांचा श्वास आहे आणि जहाज हीच ज्यांची खरी ओळख आहे, अशा सर्व सैतवडेकरांच्या अभिमानाला पुन्हा एकदा उजाळा देण्यासाठी सुरु झालेला हा शोधप्रयास यशस्वी होईल, असा विश्वास संपूर्ण गावातून व्यक्त केला जात आहे.