कोकणात शिमगोत्सवाची चाहूल, चाकरमान्यांची पावले गावाकडे!
रत्नागिरी: “होळी रे होळी, पूर्णाची पोळी…” आणि “भय्यो भय्यो” च्या जयघोषाने अवघा कोकण परिसर दुमदुमून जाण्याचे वेध आता लागले आहेत. फाल्गुन महिना जवळ येऊ लागला की, कोकणच्या लाल मातीला शिमगोत्सवाचे वेध लागतात. सध्या कोकणात सर्वत्र शिमगोत्सवाची जोरदार तयारी सुरू असून, गावोगावच्या ग्रामदैवतांच्या पालख्या सजवण्यापासून ते ढोल-ताशांच्या सरावापर्यंत एकच लगबग पाहायला मिळत आहे.
कोकणी माणसासाठी गणपती उत्सवाइतकाच महत्त्वाचा सण म्हणजे ‘शिमगा’. मुंबई-पुण्यात स्थायिक झालेला चाकरमानी या सणासाठी काहीही करून आपल्या गावी पोहोचतोच. सध्या कोकणात जाणाऱ्या गाड्यांचे आरक्षण फुल्ल झाले असून, एसटी आणि खासगी बसचे नियोजनही अंतिम टप्प्यात आले आहे. आपल्या लाडक्या ग्रामदैवताचे दर्शन घेण्यासाठी आणि पालखी खांद्यावर घेण्यासाठी चाकरमान्यांमध्ये मोठी उत्सुकता दिसून येत आहे.
गावोगावी आता ‘होळी’च्या ठिकाणांची साफसफाई सुरू झाली आहे. ज्या ठिकाणी होळी उभी केली जाते, त्या जागेला सजवले जात आहे. गावातील सुतार समाज पालखीच्या डागडुजीमध्ये व्यस्त आहे, तर मूर्तीकार पालखीतील देवदेवतांच्या मुखवट्यांना नवा रंग चढवण्यात मग्न आहेत. शिमग्यात केल्या जाणाऱ्या ‘नमन’ आणि ‘खेळ’ या लोककलांचे सराव रात्रीच्या वेळी ग्रामदैवताच्या मंदिरात किंवा चावडीवर जोमाने सुरू आहेत. कोकणच्या संस्कृतीचे दर्शन घडवणारी ही कला जोपासण्यासाठी तरुण पिढीचा सहभाग यंदा लक्षणीय ठरत आहे.
शिमगोत्सवाचे मुख्य आकर्षण म्हणजे ग्रामदैवताची पालखी. “सांगणे” घालून पालखी जेव्हा देवळातून बाहेर पडते, तेव्हा भक्तांचा उत्साह शिगेला पोहोचतो. पालखी खांद्यावर घेऊन ढोल-ताशांच्या तालावर होणारे नृत्य पाहण्यासाठी पर्यटकांचीही कोकणात गर्दी होऊ लागली आहे. घराघरातून होणारे औक्षण, नैवेद्य आणि ग्रामस्थांमध्ये असलेला एकोपा यामुळे शिमगोत्सवाचा हा सोहळा केवळ धार्मिक न राहता तो एक सामाजिक उत्सव बनला आहे.
शिमगोत्सवाच्या निमित्ताने कोकणातील स्थानिक बाजारपेठाही गजबजल्या आहेत. नवीन कपडे, अबीर-गुलाल, खोबरे आणि मिठाई खरेदीसाठी बाजारपेठेत गर्दी होत आहे. हा सण स्थानिक व्यापाऱ्यांसाठीही मोठी आर्थिक उलाढाल घेऊन येत असतो. एकूणच, कोकणात सध्या शिमग्याचा उत्साह ओसंडून वाहत असून, निसर्गरम्य कोकण आता होळीच्या रंगात न्हाऊन निघण्यासाठी सज्ज झाले आहे.