डिजिटल युगात ऑनलाइन आर्थिक फसवणुकीचे सावट

जनजागृती आणि सतर्कता हाच बचावाचा मुख्य मार्ग

रत्नागिरी:
आधुनिक तंत्रज्ञानाच्या आणि इंटरनेटच्या वाढत्या वापरासोबतच सध्या सायबर गुन्हेगारीचे प्रमाण अत्यंत चिंताजनक रीतीने वाढताना दिसत आहे. दररोज नवनवीन क्लृप्त्या शोधून सर्वसामान्य नागरिकांना आर्थिक गंडा घालणाऱ्या सायबर भामट्यांचे जाळे पसरले असून, अनेक निष्पाप नागरिक या फ्रॉडला बळी पडत आहेत. विविध आमिषे दाखवून, भीती घालून किंवा तांत्रिक अनभिज्ञतेचा गैरफायदा घेऊन लोकांची कष्टाची कमाई एका क्षणात लांबवली जात आहे. ही वाढती गुन्हेगारी रोखण्यासाठी आणि नागरिकांचे आर्थिक नुकसान टळण्यासाठी समाजात या विषयावर व्यापक जनजागृती होणे काळाची गरज बनली आहे.
सध्या सायबर भामट्यांकडून नागरिकांना फसवण्यासाठी निरनिराळ्या पद्धतींचा अवलंब केला जात आहे. यामध्ये बँक अधिकारी बोलत असल्याचे सांगून केवायसी अपडेट करणे, बँक खाते किंवा एटीएम कार्ड ब्लॉक झाल्याची भीती दाखवून गोपनीय माहिती मागवणे, क्रेडिट कार्डची मर्यादा वाढवून देण्याचे आमिष दाखवणे अशा प्रकारांचा मोठ्या प्रमाणावर समावेश आहे. याशिवाय पार्ट टाईम जॉब, घरबसल्या ऑनलाइन कमाई, युट्यूब व्हिडिओ लाईक करून पैसे मिळवणे, लॉटरी लागल्याचे सांगणे किंवा शेअर बाजारात कमी कालावधीत अथांग परतावा देण्याचे आमिष दाखवून लाखो रुपयांची फसवणूक केली जात आहे. अलिकडच्या काळात पार्सलमध्ये बेकायदेशीर वस्तू सापडल्याचे किंवा अंमलबजावणी संचालनालय, सीबीआय आणि पोलिसांची भीती दाखवून ‘डिजिटल अरेस्ट’च्या नावाखाली नागरिकांकडून मोठी रक्कम उकळल्याच्या घटनाही समोर येत आहेत.
अशा प्रकारच्या डिजिटल फसवणुकीपासून स्वतःचा बचाव करण्यासाठी नागरिकांनी काही अत्यंत महत्त्वाच्या गोष्टींचे भान ठेवणे आवश्यक आहे. कोणत्याही अनोळखी व्यक्तीशी किंवा नंबरवर बँक खात्याचा तपशील, पासवर्ड, एटीएमचा पिन अथवा ओटीपी कधीही शेअर करू नये. कोणत्याही अनोळखी लिंकवर क्लिक करणे किंवा मोबाईलमध्ये अनोळखी ॲप्लिकेशन्स डाऊनलोड करणे टाळावे. कोणतीही सरकारी संस्था, बँक किंवा पोलीस फोनवरून पैशांची मागणी करत नाहीत अथवा ऑनलाईन अटकेची धमकी देत नाहीत, याचे भान ठेवणे गरजेचे आहे. अचानक आलेला असा कोणताही संशयास्पद फोन किंवा मेसेज आल्यास घाबरून न जाता तात्काळ जवळच्या पोलीस ठाण्याशी किंवा बँकेशी संपर्क साधून शहानिशा करावी.
सायबर गुन्हेगारीच्या या वाढत्या धोक्यापासून जनतेचे संरक्षण करण्यासाठी केवळ पोलीस यंत्रणाच नव्हे, तर माध्यमांची भूमिकाही अत्यंत मोलाची आहे. वृत्तपत्रे, वृत्तवाहिन्या आणि सोशल मीडियाच्या माध्यमातून या फ्रॉड प्रकारांबद्दल सातत्याने बातम्या आणि जनजागृतीपर माहिती प्रसिद्ध होणे गरजेचे आहे, जेणेकरून तळागाळातील नागरिक सतर्क राहू शकतील. जर दुर्दैवाने कोणी अशा सायबर फसवणुकीला बळी पडलेच, तर त्यांनी न घाबरता नजीकच्या ४८ तासांच्या आत तात्काळ सायबर हेल्पलाईन क्रमांक १९३० वर संपर्क साधावा किंवा ‘www.cybercrime.gov.in’ या अधिकृत संकेतस्थळावर तक्रार नोंदवावी, जेणेकरून गेलेली रक्कम फ्रीज करणे आणि फसवणूक करणाऱ्यांपर्यंत पोहोचणे पोलिसांना शक्य होईल.